Element hermy, apotropaion, narzędzie tortur, dildo a może zwykły tłuczek? Nowe interpretacje "przyrządu do cerowania" z rzymskiego fortu Vindoland

Tajemniczy przedmiot został znaleziony w 1992 r. podczas prac wykopaliskowych na terenie starożytnego rzymskiego fortu Vindoland z II w. n. e. przy murze Hadriana. Został wówczas skatalogowany jako „przyrząd do cerowania”.

W ostatnim czasie archeolodzy podjęli się ponownego przebadania znalezionych wówczas artefaktów. Ok. 2000 z nich było wykonanych z drewna, a zachowały się w pozostałościach fortu dzięki wilgotnym, beztlenowym warunkom. Największą sensację spośród nich wzbudził „przyrząd do cerowania”. Dla badaczy, Roba Collins'a i Rób Sands'a oczywistym jest, iż jest to wyrzeźbiony w drewnie fallus. Bez jednoznacznej odpowiedzi pozostaje pytanie, jaką konkretnie pełnił funkcję. Albowiem wizerunki fallusów były popularne w starożytnej Grecji i Rzymie i noszono je niekiedy w formie wisiorków „na szczęście”.

Fallus z Vindoland/ fot. R. Sands

Zabytek poddano dosyć szczegółowym analizom porównawczym z innymi analogicznymi znaleziskami. Wykluczono jego wykorzystanie jako element hermy, gdyż nie nosi śladów mocowania w tego typu posągach.

Bardziej prawdopodobne wydaje się zastosowanie przedmiotu jako tłuczka od moździerza. Jego gładka i wypukła podstawa mogła być wynikiem ucierania składników, tak jak drugi koniec był wygładzony od częstego trzymania. Dodatkowo kształt tłuczka w formie fallusa miał charakter magiczny i zwiększał skuteczność przygotowywanych specyfików.

Mimo iż powyższa interpretacja jest prawdopodobna, to nie wyklucza się zastosowania przedmiotu jako „zabawki erotycznej” lub narzędzia tortur. Chociaż tego typu znalezisk jest mało (nie zachowały się ze względu na ich wykonanie z materiałów organicznych) to ich używanie znajduje potwierdzenie w literaturze. Dodatkowo za tym przemawiać ma jego wielkość zbliżona do naturalnej (16 cm długości).

Bibliografia:

R. Collins, R. Sands, Touch wood: luck, protection, power or pleasure? A wooden phallus from Vindolanda Roman fort, „Cambridge University Press” z dnia 20 lutego 2023 r., https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/touch-wood-luck-protection-power-or-pleasure-a-wooden-phallus-from-vindolanda-roman-fort/53F4B0838D23DB65F6A244695624102E (dostęp 22 lutego 2023 r.)