Losy Indianki Cataliny żyjącej w I poł. XVI w. na terenie dzisiejszej Kolumbii są nieco podobne do innej znanej Indianki będącej niemal jej rówieśniczką, La Malinche, żyjącej na terenie dzisiejszego Meksyku i pozostającą w służbie Hiszpanów, oraz do żyjącej sto lat później Pocachontas na terenie Ameryki Płn. Ta będąc córką wodza również przyjęła kulturę europejską i religię chrześcijańską i wyjechała do ojczyzny męża, gdzie zmarła. Indianka Catalina stała się znana szerzej w świecie dzięki kolumbijskiemu serialowi Królowa i konkwistador z 2019 r. Fabularyzowana opowieść o jej domniemanym związku z hiszpańskim konkwistadorem, Pedrem de Heredią, stała się dla twórców inspiracją do stworzenia obrazu ukazującego losy Indian podbijanych przez nastawionych na zysk Hiszpanów. Jak jednak w rzeczywistości wyglądało jej życie, wokół którego narosło wiele mitów? Młodość Indiańskie imię Cataliny nie jest znane. W zasadzie prawie wcale nie pojawiają się w źródłach żadne wzmianki o niej. Stąd narosł...

Mało kto współcześnie nie obchodzi Walentynek, a w Polsce święto to kojarzy się z komercyjnym amerykańskim zwyczajem. Czy słusznie? Walentynki jako święto miłości ma stary rodowód i wbrew pozorom nie wywodzi się z prymitywnych szeroko pojętych kultów płodności, a z kościelnego święta, które zastąpiło pogańskie święto mające wybitnie pasterski i ludowy charakter. Luperkalia Bezpośrednim przodkiem Walentynek były Luperkalie, rzymskie święto ku czci pasterskiego bóstwa Fauna Lupercusa, którego przydomek można przetłumaczyć dosłownie jako "powstrzymujący wilki" lub chroniący trzody przed wilkami. Pierwotne staroitalskie bóstwo pod postacią półkozła-półczłowieka czczone było przez pasterzy jako właśnie ich patrona i obrońcę stad przed wilkami. Święto ustanowić miał mityczny Euander, założyciel pierwszej osady, w miejscu której później powstał Rzym. Kult Fauna Lupercusa nabrał na znaczeniu, gdy został powiązany z mitycznymi założycielami Rzymu, Romulusem i Remusem. W jaskini Luperc...

Z perspektywy czasu, patrząc na mezalianse polskich władców, można wysnuć wniosek, iż popełnione zostały z miłości, w chwili, gdy ich życie osobiste dotąd nie układało się dla nich pomyślnie i nie mieli nic do stracenia. Praska mieszczka Był rok 1356. Kazimierz Wielki znany z powodzenia u płci przeciwnej, pozostawał od 15 lat w związku małżeńskim z Adelajdą Heską, która przez kilkanaście lat nie dała mu żadnego potomka, a z pierwszego małżeństwa z Aldoną Anną miał jedynie dwie córki. Od 1335 r. był związany układem z Węgrami, mocą którego w razie braku syna, tron po nim obejmie jego siostrzeniec, Ludwik. W tamtym czasie przebywał wtedy w Pradze na dworze cesarza Niemiec, Karola IV Luksemburskiego, w celu zawarcia układów w kwestii księstw śląskich. Najprawdopodobniej podczas z jednych z zabaw organizowanych z tej okazji, cesarz przedstawił mu Krystynę Rokiczanę, będącą córką praskiego wójta Wacława i wdową po Mikołaju - kupcu i ławniku miejskim. Kochliwy król szybko się zaręczył i zabr...

Dziś, kiedy trochę poprószy śnieżek a temperatura spadnie do -3 st. C ludzie podnoszą lament "o, jak zimno!" (tak wynika z moich osobistych obserwacji). Ale w czasach naszych praprapra... dziadów zimy nikogo nie rozpieszczały a głód bywał zjawiskiem powszechnym. Mała epoka lodowcowa (w skrócie MEL, ang. Little Ice Age) miała swój początek ok. poł. XIV. i trwała do poł. XIX w. Charakteryzowała się ochłodzeniem klimatu na półkuli północnej i spadkiem temperatury o ok. 1 st. C w porównaniu do dzisiejszych czasów. Rozrastające się lodowce w Alpach zniszczyły wiele wsi i miasteczek (dziś te tereny są znowu zamieszkałe i użytkowane przez ludzi). Ale właśnie rozrost tych lodowców (jako najczęściej odwiedzanych dla pięknych krajobrazów) zdecydował o utarciu się terminu "mała epoka lodowcowa". Geolodzy wskazują, że do ochłodzenia przyczyniły się w głównej mierze częste erupcje wulkanów. Inni naukowcy dodają do nich zmniejszenie aktywności słonecznej i zmiany w cyrkulacji oce...

 Tradycja żegnania starego i witania nowego roku w tym samym czasie na całym świecie sięga dopiero przełomu XIX i XX w. We wcześniejszych wiekach nowy rok witano zazwyczaj na wiosnę, choć nie było to regułą. Świętowanie rozpoczęcia Nowego Roku sięga głębokiej starożytności. Narodziło się ono już u starożytnych Sumerów, przed ok. 2350 r. p. n. e. Wiązało się ono ze świętem zagmu, podczas którego lokalne bóstwo opiekuńcze miasta potwierdzało swoje prawo do władzy. Z czasem ewoluowało do najważniejszego święta państwowego w Babilonii - akitu. Posiadało ono rolnicze korzenie - obchodzone na wiosnę, podczas pory deszczowej, miało zapewnić urodzaj. Odprawiano wówczas przez kilka dni wiele rytuałów, np.  władca przechodził rytuał upokorzenia - najwyższy kapłan policzkował go, a ten tracił panowanie na trzy dni. Po tym czasie odkupywał swoje winy, a dla poddanych organizował huczne zabawy. Gliniana tabliczka z końca I tys. p. n.e., odkryta w 1848 r. Zawiera opis święta Akitu odbywając...