O Mistrzu Twardowskim napisano już wiele. Legendy narosłe wokół jego postaci są niezwykle baśniowe. Jednak nie brak głosów, że jego zmyślone przygody mogły mieć źródło w prawdziwych wydarzeniach. Czy zatem słynny czarnoksiężnik istniał naprawdę? Mistrz Twardowski znany jest znakomicie każdemu ze słynnej ballady Adama Mickiewicza Pani Twardowska , przezabawnie ukazującej jego spryt w wymiganiu się od spełnienia niewygodnego dla siebie warunku cyrografu. Na ogół historycy są zgodni, że postać ta jest na poły legendarna, a jej życiorys może stanowić zlepek żywotów kilku innych postaci, zarówno legendarnych jak i historycznych. Franciszek Brodniewicz jako Pan Twardowski i Maria Bogda jako Pani Twardowska, kadr z filmu Pan Twardowski z 1936 r. w reżyserii Henryka Szaro/ Domena Publiczna Twardowski jako legendarny polski szlachcic Nie istnieje jedna wersja legendy o Mistrzu Twardowskim. Główną osnową jego biografii jest mniej lub bardziej świadome zawarcie paktu z diabłem oraz doprowadz...

Na 2 kamienne posągi podczas wykopalisk w Tebach (obecnym Luksorze) natrafiła egipsko-niemiecka misja archeologiczna. Posągi o długości 8 metry przedstawiają Amenhotepa III i przypominają swym kształtem sfinksy. Poza tym na jednym z nich był wyryty napis "ukochany Amona-Re", którym to tytułem określano tego faraona. Lokalizacja posągów potwierdza istnienie w tym miejscu drogi procesowej używanej podczas Święta Pięknej Doliny.  Oprócz tego znaleziono również trzy granitowe popiersia bogini Sachmet oraz pozostałości sali kolumnowej. Posągi znajdowały się w świątyni grobowej faraona Amenhotepa III, panującego w latach ok. 1388-1353 p. n. e. Świątynia ta uległa zniszczeniu na skutek trzęsienia ziemi ok. 1200 r. p. n. e. Pozostały z niej jedynie szczątki, w tym słynne Kolosy Memnona. Prace mające na celu jej renowację i odbudowę prowadzone są od 1998 r.  

Preparaty medyczne i „leki ze staropolskiej apteki” odtwarzają i analizują we wspólnym projekcie badacze z Uniwersytetu Wrocławskiego i Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Receptury znajdują w pamiętnikach, listach, diariuszach i prywatnych notatkach prowadzonych od XVI do XVIII w. Wśród hitów staropolskich aptek jest teriak, czyli driakiew – wieloskładnikowy preparat uznawany powszechnie za antidotum na trucizny (niepozbawione zawartości tychże), następnie – panaceum na choroby zakaźne, a w końcu – środek działający na zasadzie efektu placebo. XVI-wieczny aptekarz/ Domena publiczna JAK POWSTAJĄ MEDYKAMENTY „Projekt dotyczy przeszłości, więc nasz projekt w naturalny sposób prowadzony jest w Instytucie Historycznym. Natomiast badania polegające na analizie tych leków nie leżą w kompetencjach historyka, dlatego w tym zakresie prowadzimy owocną współpracę z Wydziałem Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu” – wyjaśnia historyk Jakub Węglorz. Jego zadanie polega na wyszukiwa...

Do 1 lutego można wziąć udział w 7-edycji Aukcji dzieł sztuki współczesnej na rzecz BUW. Dochód w całości przeznaczony zostanie na konserwację historycznych i artystycznych zbiorów Biblioteki. W tym roku aukcja całkowicie odbywa się w internetowym serwisie Artinfo.p . Można wylicytować na niej 125 dzieł przekazanych przez 120 artystów, m. in. Józefa Wilkonia, Koji Kamoji, Rafał, Wiesława Szamborskiego, Joannę Wiszniewską-Domańską, Lecha Majewskiego, Czesława Kiszka. Aukcje odbywają się od 2004 r. BUW jest pierwszą biblioteką akademicką, która w ten sposób pozyskuje środki finansowe na konserwację najcenniejszych obiektów ze swych zbiorów, wśród których były „Poezye” Adama Mickiewicza w jubileuszowym, miniaturowym wydaniu z 1898 r., polski przekład dzieła Curtiusa Rufusa Quintusa „O dziejach Aleksandra Wielkiego króla macedońskiego ksiąg dwanaście” z 1618 r., zestaw plansz anatomicznych „Pinax microcosmographicus” Stephanusa Michaela Spacherusa, wydanych w Amsterdamie w 1634 r., czy...

N ajnowsze badania nad szczątkami Omo I dowodzą, że mogą liczyć nawet 230 tys. lat. S zczątki Omo I (zwanego też Omo Kibish) odkr ył Richard Leakey w latach 1967-74 w południowo-zachodniej Etiopii nieopodal rzeki Omo. Po latach ich wiek określono na 200 tys. lat. W ostatnim czasie znowu podjęto badania w tej kwestii. Rekonstrukcja czaszki Omo I przechowywana w zbiorach Musée des Civilizations Noires de Dakar/fot. Guillaume Goursat (CC BY-SA 4.0) Szczątki Omo I znajdowały się pomiędzy dwiema warstwami popiołu wulkanicznego. Wiek znaleziska oszacowano wówczas na 130 tys. lat. Po 30 latach badań ustalono, że jest ono starsze i liczy 200 tys. lat. Obecnie na podstawie analiz geochemicznych i datowania radiowęglowego stwierdzono, że młodsza z warst popiołu powstała w wyniku wybuchu oddalonego o 400 km wulkanu Shala, który miał miejsce 230 tys. lat temu.  Zatem szczątki Omo I mogą być jeszcze starsze. Formacja Omo Kibish/ fot. Karalyn Monteil (CC BY-SA 3.0) Można rzec, że wyści...

Szkoccy archeolodzy nazwali je "mumiami Frankensteina", gdy po ponad 10 latach od ich odkrycia poznali bardziej szczegółowe wyniki badań szkieletów. Na cztery pochówki z epoki brązu, mężczyzny, młodej kobiety, kobiety ok. 40-letniej i trzymiesięcznego dziecka, natrafili archeolodzy z University of Sheffield w 2001 r. w miejscowości Cladh Hallan położonej na szkockiej wyspie South Uist w archipelagu Hebrydów Zewnętrznych. Liczące ok 3 tys. lat pochówki niczym szczególnym nie wyróżniały się na tle innych z epoki brązu. Zmarłych pochowano w pozycji embrionalnej, na lewym boku w kamiennej obstawie, w fundamentach okrągłych domów ustawionych rzędem. Jednak płeć jednej z kobiet zidentyfikowano jedynie na podstawie kości miednicy, gdyż czaszka nosiła wyraźne cechy męskie. Znalezisko wzbudziło sensację w świecie nauki, gdy przy użyciu technik kryminalistycznych stwierdzono, iż zewnętrzna 2-milimetrowa warstwa kości uległa demineralizacji pod wpływem przebywania w kwaśnym środowisku o...

Ponad 400 stanowisk archeologicznych i ponad 1 tys. zabytków zostało opisanych w internetowym "Archeologicznym Atlasie Małopolski". Nowy portal popularnonaukowy stworzony przez Muzeum Archeologiczne w Krakowie jest dostępny dla odbiorców od 1 stycznia tego roku. Wystawa „Pompeje. Życie i śmierć w cieniu Wezuwiusza” w Muzeum Archeologicznym w Krakowie, która była dostępna dla publiczności od 5 października 2019 r. do 8 marca 2020 r. W "ArcheoAtlasie" znalazły się informacje o najciekawszych stanowiskach archeologicznych w regionie od epoki brązu do okresu Wędrówek Ludów, ich archiwalne i współczesne zdjęcia, historia ich odkryć, przykłady, fotografie i opisy najważniejszych znalezionych tam zabytków oraz dokumentacja badań. Jest także alfabetyczny słownik definicji i osób związanych z archeologią. "To okno na świat naszego muzeum" – mówił o portalu dyrektor Muzeum Archeologicznego dr Jacek Górski. Podkreślił, że jednym z głównych celów było stworzenie miejs...

Płód znajdujący się w zmumifikowanej Egipcjance sprzed ponad dwóch tysięcy lat przetrwał do naszych czasów za sprawą bardzo nietypowego procesu rozkładu. Był on podobny do tego znanego z odkrywanych pradziejowych ciał w bagnach - uważa zespół polskich badaczy. W kwietniu ubiegłego roku Warszawski Projekt Interdyscyplinarnych Badań Mumii (Warsaw Mummy Project) opublikował artykuł, z którego wynika, że mumia kobiety należąca do Uniwersytetu Warszawskiego i przechowywana w Muzeum Narodowym w Warszawie, skrywa w swoim wnętrzu płód. Tym samym udowodniono, że jest to pierwsza rozpoznana na świecie egipska mumia ciężarnej kobiety. Już w 2016 r. ci sami eksperci ustalili, że mumia przypisywana kapłanowi Hor-Dżehutiemu tak naprawdę kryje w sobie zabalsamowane ciało kobiety. Taki wniosek był możliwy dzięki zastosowaniu nowoczesnego tomografu, bo mumia jest ciągle kompletna – nie rozwijano bandaży na potrzeby badań. Teraz naukowcy dokładnie przyjrzeli się płodowi i formie, w jakiej przetrwał do n...

  Przed 100 laty zastanawiano się, jak mogłyby wyglądać czasy, w których obecnie żyjemy. Pytanie "Jak będzie wyglądał świat w 2022 r.?" zadano kilku amerykańskim autorytetom. O dziwo, kilka wyobrażeń spełniło się. Odpowiedzi na pytanie ukazały się również w polskiej prasie na łamach "Ilustrowanego Kuryera Codziennego" w numerze 15 z 1923 r. Może obecnie książek nie czytamy na ekranach kinematograficznych ale na czytnikach ebooków czy w telefonach już tak. Podobnie rzecz ma się ze zdalnym nauczaniem, które wprowadzono w celu minimalizowania skali aktualnej epidemii. A było to oczywiście możliwe dzięki rozwojowi technicznemu. Oczywiście nadal w niektórych rejonach świata toczą się wojny i nie może być mowy o globalnym pokoju. Nie mniej jednak wyobrażenia ludzi żyjących przed stu laty raczej niczym nowym nas nie zaskakują. One zwyczajnie się urzeczywistniły. "Ilustrowany Kuryer Codzienny" nr 15/1923

Ciekawego odkrycia dokonali archeolodzy w Niemczech na cmentarzysku elit z okresu merowińskiego. Obok jednego z grobów znaleziono szkielet konia pozbawiony głowy. Cmentarzysko w Knittlingen w Wirtembergii z okresu merowińskiego zostało odkryte w 1920 r. podczas budowy kolei wąskotorowej, której nigdy nie ukończono. Kolejne badania prowadzono dopiero w 1984 r. przy okazji prac konserwatorskich miejscowych zabytków. Obecnie badania są prowadzone od sierpnia 2021 r. i mają potrwać do wiosny 2022 r. Pochówek konia z zdekapitowaną głową. Na takie pochówki mogły pozwolić sobie jedynie osoby o wysokiej pozycji w społeczeństwie/ fot. Państwowy Urząd Ochrony Zabytków przy Radzie Regionalnej Stuttgartu/ F. Damminger Archeolodzy w tym sezonie natrafili na ciekawy grób konia z zdekapitowaną głową umieszczony obok grobu konnego woja, w którym złożono broń i rzadką biżuterię. Jest on jednym ze 110 grobów, jakie archeolodzy przebadali w tym miejscu. Pochówek konnego wojownika, nieopodal którego pocho...

Zagłębiając się w lekturze tej książki można poczuć klimat starożytnego miasta, który ostatecznie zniknął bezpowrotnie w V w. Alberto Angela umiejętnie przenosi czytelnika na jeden dzień do "Nowego Yorku starożytności", przedstawiając jego blaski i cienie. Alberto Angela jest z wykształcenia paleontologiem, który w latach 90. zaangażował się w popularyzację paleobiologii, prehistorii człowieka i historii starożytnego Rzymu. Uznanie i popularność zyskał we Włoszech dzięki prowadzeniu popularno-naukowych programów w telewizji RAI poświęconych wyżej wymienionym zagadnieniom. Polskiemu czytelnikowi jest raczej znany z prac poświęconych historii starożytnego Rzymu, jak chociażby Pompeje. Trzy ostatnie dni czy  Imperium. Podróż po Cesarstwie Rzymskim... Alberto Angela, Jeden dzień w starożytnym Rzymie. Życie codzienne, sekrety, ciekawostki , Warszawa 2021, liczba stron: 344, oprawa miękka ze skrzydełkami Należy pzyznać, iż pomysł na narrację był trafiony w dziesiątkę. Autor wcielaj...

Już tysiąc lat temu w miastach projektowano z rozmysłem zielone przestrzenie. Mają na to dowody polscy archeolodzy, którzy natknęli się na pozostałości po ogrodzie na terenie średniowiecznego miasta Soba obok Chartumu w Sudanie. Soba znajduje się obecnie na przedmieściach Chartumu i jest jednym z największych stanowisk archeologicznych w Sudanie. W okresie od V/VI do XIII/XVI wieku była to stolica królestwa Alwa. Metropolia jest przedstawiana w źródłach pisanych jako miasto z wieloma kościołami, rezydencjami, pięknymi ogrodami i dzielnicą zamieszkałą przez muzułmanów. W 2020 r. polscy naukowcy odkryli, dzięki zastosowaniu badań geofizycznych, dwie wyraźnie odróżniające się od siebie dzielnice należące do olbrzymiego średniowiecznego miasta. Domostwa wykonywano głównie z suszonych cegieł mułowych. Badacze szacują, że miasto zajmowało nawet 200 ha. W tym roku naukowcy postanowili przeprowadzić wykopaliska w kilku najbardziej interesujących ich miejscach. W jednym z nich na mapach geofizy...

Ekranizacja znanej powieści J. R. R. Tolkiena przez Petera Jacksona z miejsca stała się kultową a dziś jest już klasykiem w swoim gatunku. Co zadecydowało o nieprzemijającej popularności filmu? Z pewnością było to znakomite wejście kinematografii w XXI w. Gdy ogłoszono w 1999 r. zamiary o sfilmowaniu powieści - fani prozy Tolkiena czekali z niecierpliwością. I nie zawiedli się mimo wielu obaw, że reżyser znany był głównie ze swego zamiłowania do horrorów (bo nie pamiętano, że to fantastyka była jego ulubionym tematem). Nie mniej jednak znakomite efekty specjalne (które przez 20 lat nie zdążyły się jeszcze aż tak bardzo zestarzeć), świetnie dobrani aktorzy i  muzyka współgrająca z filmem zachwyciły wszelaką publiczność i na dobre rozpoczęła się tolkienomania. Jednak decydującym powodem sukcesu było oddanie ogólnego klimatu powieści i jej ponadczasowego przekazu. Dla potrzeb filmu ominięto niektóre wątki a inne nieco zmieniono lub wyeksponowano, dzięki czemu film nie rozcza...

W Bałtyku co pewien czas znajdowane są wraki okrętów zachowane w dobrym stanie. Tym razem natrafiono u wybrzeży Szwecji na północ od Dalarö na statek handlowy z poł. XVI w. Znalezisko ma unikatowy charakter. Jest to trójmasztowy statek zbudowany z klinkieru, być może tzw. skrzynka lęgowa. W ciągu dalszych badań zostaną ustalone szczegóły konstrukcji. Zachował się na nim kompletny ładunek, w głównej mierze składający się z osmundu - rodzaju żelaza, oraz z bliżej jeszcze nieokreślonego towaru, być może masła, smoły lub potażu - popiołu pozostałego z wypału drewnłeksportu.

Tradycja obchodzenia Święta Niepodległości sięga czasów II Rzeczypospolitej. Po raz pierwszy jego państwowe obchody odbyły się w 1937 r. Jak doszło zatem do wybrania tego dnia? Przez 18 lat od momentu odzyskania niepodległości przez Polskę w dniu 11 listopada odbywały się nieformalne obchody tego święta w postaci wojskowych defilad. Przyczyna była prosta - piłsudczycy nie byli u władzy i nie mogli wybrać jakiejkolwiek rocznicy związanej z działalnością Józefa Piłsudskiego. Dlatego do 1926 r. niepodległość świętowano 3 maja zgodnie z uchwałą z 1919 r.  Dopiero w okólniku Prezesa Rady Ministrów Józefa Piłsudskiego z 8 listopada 1926 r.  ogłoszono, iż 11 listopada jest dniem wolnym od pracy w administracji rządowej. Natomiast w 1932 r. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego uznało ten dzień za wolny od nauki w celu patriotycznego usposabiania młodzieży. Dopiero 23 kwietnia 1937 r. ustawowo wprowadzono dzień 11 listopada jako oficjalne Święto Niepodległości. Nato...

Dzień Wszystkich Świętych jest jednym z najważniejszych świąt w kalendarzu Kościoła Katolickiego. Jego obchody mają wielowiekową, pogańską tradycję, którą zaczęto chrystianizować w  VII w. Od momentu, gdy chrześcijaństwo stało się religią panującą w Cesarstwie Rzymskim, a Kościół umacniał swą pozycję, tradycyjne pogańskie święta i zwyczaje próbowano zaadoptować do, nazwijmy to, "nowych warunków". Przecież nie wszyscy jeszcze przyjęli chrześcijaństwo, a większość była przywiązana do tradycji przodków. Od IV w. zatem coraz częściej Kościół adaptował pogańskie obrzędy do liturgii chrześcijańskiej. Jednymi z nich były te skupione wokół świąt funeralnych. Uśmiechnięty szkielet z dwoma dzbanami na wino, mozaika z Pompejów przechowywana w Archeologicznym Muzeum Narodowym w Neapolu/Domena publiczna Parentalia i Feralia Kult zmarłych w religii starożytnych Rzymian (jak również w innych kulturach) był ważny. Niech świadczy o tym chociażby prawo o nietykalności ciał zmarłych i pochówków...